Bilgi ve Kaynaklar
Haklar ve resmi işlemler
Bu sayfa mevzuata ve resmi kaynaklara dayanılarak hazırlanmıştır. Başvurmadan önce güncel koşulları ilgili kurumdan teyit ediniz.
Bir yakınınızın bakımını üstlenirken resmi işlemlerle uğraşmak çok yorucu olabilir. Bu sayfa, prion hastalığı olan kişilerin ve yakınlarının yararlanabileceği başlıca hakları ve bunlar için atılacak ilk adımları özetliyor.
Mevzuat sık değişir ve her ailenin durumu farklıdır. Buradaki bilgiler genel bir yol haritasıdır; başvurmadan önce ilgili kurumdan ya da hastanedeki sosyal hizmet uzmanından güncel koşulları mutlaka teyit edin. Çoğu hastanede bir sosyal hizmet birimi bulunur ve bu işlemlerde size yol gösterebilir.
Engelli sağlık kurulu raporu
Pek çok hak ve destek için ilk adım, erişkinler için engellilik sağlık kurulu raporu (kısaca engelli raporu) almaktır. Bu rapor, Sağlık Bakanlığının yetkilendirdiği hastanelerdeki engellilik sağlık kurulları tarafından düzenlenir.
- Başvuruyu kişinin kendisi ya da yasal temsilcisi (vasisi) yapar. Hastalık nedeniyle kişi başvuramıyorsa, vasi atanması gerekip gerekmediğini hastaneye sorun.
- Kurul kişiyi bizzat değerlendirir; ilgili bölümlerin muayeneleri yapılır. Yönetmeliğe göre rapor, başvurudan itibaren 30 gün içinde sonuçlandırılmalıdır.
- Başvuruda kimlik belgesi ve son altı ay içinde çekilmiş bir fotoğraf istenir. Mevcut tetkik sonuçlarını ve epikrizleri yanınızda götürmeniz süreci hızlandırır.
- Raporda kişinin günlük yaşam etkinliklerinde başkasının yardımına muhtaç olduğu belirtilirse "tam bağımlı" ibaresi yer alır. Mevzuatta bu durum ağır engellilik olarak kabul edilir ve evde bakım desteği gibi haklar için aranır.
- Rapora itiraz etmek isterseniz, raporu aldığınız tarihten itibaren 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne başvurabilirsiniz.
Prion hastalıkları hızlı ilerlediği için rapor başvurusunu geciktirmemeniz önerilir. Hastanın hastanede yattığı dönemde başvuru imkanı olup olmadığını hastanenin sosyal hizmet birimine sorabilirsiniz.
Evde sağlık hizmeti ve palyatif bakım
Hastalığı nedeniyle yatağa ya da eve bağımlı olan kişiler, Sağlık Bakanlığının evde sağlık hizmetinden yararlanabilir. Bu hizmette sağlık ekibi evde muayene, tetkik için örnek alma, tedavi, bakım ve izlem yapar. Haziran 2026’da yürürlüğe giren yönetmelikle evde sağlık ve palyatif bakım hizmetleri birlikte düzenlenmiştir.
Başvuru şu yollarla yapılabilir:
- e-Nabız üzerinden, hasta ya da yasal temsilcisi tarafından,
- Evde Sağlık Hizmetleri İletişim Merkezi (ESHİM) aranarak (444 38 33; yönetmeliğe göre 08.00–22.00 arası),
- aile hekimi ya da hastanedeki palyatif bakım ve evde sağlık birimleri aracılığıyla.
Hastaneden taburcu olurken evde sağlık birimine yönlendirme yapılmasını istemek, süreci kolaylaştırabilir.
Evde bakım desteği (evde bakım maaşı)
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, bakıma muhtaç engelli bireyi evde bakan yakınlarına aylık bir destek ödemesi yapar. Bakanlığın açıklamasına göre temel koşullar şunlardır:
- Engelli sağlık kurulu raporunda ağır engelli (tam bağımlı) olduğunun belirtilmesi,
- Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyetinin, kişinin başkasının yardımı olmadan yaşamını sürdüremeyecek ölçüde bakıma muhtaç olduğunu tespit etmesi,
- Hanede kişi başına düşen ortalama aylık gelirin, aylık net asgari ücretin üçte ikisinden az olması (gelir testiyle belirlenir).
Başvuru, engelli kişinin yaşadığı yerdeki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne ya da varsa Sosyal Hizmet Merkezine yapılır; bunların bulunmadığı yerlerde kaymakamlığa başvurulabilir. Ödeme tutarı her yıl güncellendiği için buraya yazmıyoruz; güncel tutarı başvurduğunuz kurumdan öğrenebilirsiniz.
SGK ve sağlık giderleri
Hastalığın ilerleyen dönemlerinde hasta yatağı, havalı (bası yarası önleyici) yatak, tekerlekli sandalye, mama ya da hasta bezi gibi araç ve malzemelere ihtiyaç duyulabilir. Bunların bir bölümü, uygun sağlık raporu ve reçeteyle genel sağlık sigortası kapsamında karşılanabilir.
- Hangi malzemenin hangi koşulla karşılandığını ve hangi raporun gerektiğini yakınınızı izleyen hekime ve hastanenin sosyal hizmet birimine sorun.
- Güncel koşullar için Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan (SGK) ya da ALO 170 hattından bilgi alabilirsiniz.
- Hasta çalışıyorsa ya da bir aile üyesi bakım nedeniyle işine ara vermek zorunda kalıyorsa, rapor, izin ve sigorta haklarını SGK’dan ve işverenden öğrenin.
Yasal temsil (vesayet)
Prion hastalıkları karar verme yetisini hızla etkileyebilir. Hasta artık kendi adına karar veremiyorsa; banka, tapu, emeklilik ya da sözleşme gibi işlemler için mahkemenin bir vasi ataması gerekebilir. Vasi atanması için yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Bu süreç zaman alabileceğinden, gerekirse erkenden bir avukattan ya da baronun adli yardım bürosundan bilgi almanız önerilir.
Kimden yardım alabilirim?
- Hastanedeki sosyal hizmet uzmanı: raporlar, evde bakım desteği ve diğer haklar için ilk başvuru noktası.
- Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü ve Sosyal Hizmet Merkezleri: evde bakım desteği ve sosyal yardımlar.
- Aile hekimi: evde sağlık hizmetine yönlendirme ve reçeteler.
- Prion Türkiye: deneyimlerimizi paylaşmak ve sizi doğru kuruma yönlendirmek için bize ulaşabilirsiniz.
Not: Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki ya da tıbbi tavsiye yerine geçmez. Mevzuat değişebilir; işlem yapmadan önce ilgili kurumdan güncel bilgiyi teyit edin.
Kaynaklar
- Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı)
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı SSS: Evde bakım desteğinden nasıl yararlanılır?
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı SSS: Evde sağlık hizmetinden faydalanabilir mi?
- Evde Sağlık ve Palyatif Bakım Hizmetlerinin Sunumu ve Koordinasyonuna İlişkin Yönetmelik (Resmi Gazete, 23.06.2026, sayı 33289)
- Sosyal Güvenlik Kurumu
- Mevzuat Bilgi Sistemi